أَضْيَقُ الْأَمْرِ أَدْناهُ مِنَ الْفَرَجِ . « 1 » دشوارترين امور ، نزديكترين آنها به گشايش است . به هر حال چرخهء روزگار يكسان نمىچرخد در اوج و فرودها بسيارى از حقيقت باطن‌ها و ضمير دلها بر هر فرد و جامعه‌اى آشكار مىشود . امام على عليه السلام در بيان حكيمانهء خويش نويد فضاى باز حيات را مىدهد : عِنْدَ تَناهِى الشِّدَّةِ تَكُونُ الْفُرْجَةُ وَ عِنْدَ تَضايُقِ حَلَقِ الْبَلاءِ يَكُونُ الرَّخاءُ . « 2 » زمان اوج سختى مرحلهء گشايش و هنگام تنگى حلقه‌هاى بلا نوبت آسايش است . « زنى به نزد حضرت اميرمؤمنان شكايت كرد كه همسرش به او خرجى زندگى و نفقه نمىدهد ، در حالى كه مرد او بسيار تنگ‌دست بود ، على عليه السلام از اين كه همسرش او را به زندان بياندازد خوددارى كرد و در جواب آن زن فرمود : با هر تنگ‌دستى ، راحتى است و او را به صبر و تحمل دعوت كرد . » « 3 » بنابراين بايد كليدهاى گشايش را شناخت تا درهاى رحمت گشوده شود . نبى اكرم صلى الله عليه و آله يادآورى فرمود : اگر آسمان و زمين ؛ بر بنده‌اى بسته شود ؛ و او تقوى پيشه كند ، خداوند براى او راه گشايش و خروج از گرفتگى آن دو را فراهم كند . « 4 »

--> ( 1 ) - بحار الأنوار : 74 / 166 ، باب 7 ، حديث 2 ؛ عوالى اللآلى : 1 / 291 ، حديث 161 . ( 2 ) - نهج البلاغه : حكمت 351 . ( 3 ) - تهذيب الأحكام : 7 / 454 ، حديث 25 ؛ وسائل الشيعة : 18 / 418 ، باب 7 ، حديث 23961 . ( 4 ) - بحار الأنوار : 67 / 285 ، باب 56 ، ذيل حديث 8 ؛ عدّة الدّاعى : 305 .